تبلیغات
عیسی خندق - فرهیختگان تاریخی مازندران

فرهیختگان تاریخی مازندران

شنبه 17 مرداد 1388 01:47 ب.ظ

نویسنده : فیروز بخشی
ارسال شده در: فرهنگی ،
تاریخی
تاریخی چاپ ارسال به دوست
نگارش یافته توسط انوری   
02 مرداد 1387 ساعت 11:47

* حسن بن زید معروف به داعی کبیر :

سر سلسله دودمان علویان طبرستان حسن بن زید معروف به "داعی الی الحق" ، "داعی اول" و یا "داعی کبیر" است . از دوران اولیه زندگانی او اطلاعات زیادی بدست نیامد و اکثر محققین و مورخین فقط به بررسی قیام او پرداخته اند . ازنوشته های مورخان چنین برمی آید که او به هنگام خلافت مستعین با. . . در سال  250ه . ق قیام نمود .در مورد علت قیام حسن بن زید چنین نوشته اند که : از زمانی که طبرستان در حوزه فرمانروایی طاهریان قرار گرفت ، امیران این سلسله افرادی را جهت اداره امور ولایات با اختیارات نامحدود اعزام می نمودند .درزمان امارت محمدبن عبدا. .  طاهری ، جابرن هارون نصرانی ، جهت اخذ مالیات به مازندران روانه گردید .وی بر مردم ظلم و ستم زیادی روا داشت به حدی که گروهی از مردم به ناچار مجبور به مهاجرت شده و  به سوی گیلان و دیلمان رهسپار گردیدند. عده ای دیگر ازمردم به سراغ یکی از علویان طبرستان به نام محمدبن ابراهیم رفته و از وی در خواست نمودند تا رهبری آنها را به عهده بگیرد. اما او آنها را به سوی حسن بن زید که بعدها به داعی کبیر شهرت یافت و در آن زمان در ری اقامت داشت ، رهنمون شد .

مرحوم علامه امینی در مورد او نوشته است :

او مذهب اهل بیت را در اصول و فروع ظاهر کرده و به " الرضا من آل محمد " دعوت می کرد و نیز نوشته اند که اول کسی که بر مرقد علی (ع) دیواری بنا کرد و به تعمیرآن بقعه مبارکه پرادخت حسن بن زید بود .

 * ابن شهرآشوب ساروی :

ابوجعفرمحمدبن علی بن شهرآشوب ساروی مازندرانی ملقب به "زین الدین " ومعروف به "ابن شهرآشوب "در سال 489ه.ق متولد شد . وی با تلاش و زحمات خویش توانست به عنوان یکی از بزرگترین مروجین مکتب ،  زنده کننده آثار آل محمد (ص) و تجدید کننده مذهب در زمان خود محسوب گردد. وی بخاطر درگیری با والی مازندران از این منطقه خارج گردید و تا اقامت نهائی در شهرحلب در سرزمین سوریه  به منظور کسب  علوم اسلامی دست به مسافرتهای زیادی زد .در بزرگواری او این بس که دانشمندان پس از شیخ طوسی او را "شیخ الطایفه" خوانده اند و در کلیه کتابهای تراجم او را زنده کننده شیعه و آثار اهل بیت دانسته اند .ابن شهر آشوب جهت کسب علم و دانش به ملاقات جماعت زیادی از اعاظم علمای اسلامی توفیق یافته از جمله : علی بن بیهقی مولف تاریخ بیهق ، جارالله زمخشری از علمای عامه مولف تفسیر "کشاف" ، قطب الدین رازی    و . . . از وی کتابهای متعدد برجای مانده که معروفترین آنها "کتاب "مناقب آل ابیطالب (ع)" است و بیشترین شهرت مولف نیز مرهون آن است . وی سرانجام پس از گذراندن صدسال عمرو حدود هفتاد سال خدمت پرتلاش به تشیع ، درشب جمعه 22ماه شعبان سال  588 ه.ق در شهر حلب به دیار باقی شتافت .

 *  ابن اسفندیار آملی :

بهاء الدین محمد حسن بن اسفندیار ، مولف تاریخ طبرستان از مشاهیر و نویسندگان اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم ه .ق است . متاسفانه از دوران اولیه زندگانی و کیفیت تحصیلات ابن اسفندیار اطلاع چندانی دردست نیست . ولی با توجه به نوشته خودش در مقدمه تاریخ طبرستان چنین برمی آید که علوم مقدماتی را در زادگاهش لاریجان فرا گرفته است . ابن اسفندیار را " پدر تاریخ مازندران" لقب داده اند بدان جهت که اولین کتابی است که ما را به اخبار و تاریخ مازندران آگاه می کند و زمینه مطالعات تاریخ نویسان بعد به شمار می رود. از زندگی این مورخ نامی از سال 613 ه . ق به بعد که تاریخ طبرستان را تکمیل نموده ، اطلاعی در دست نیست .

 * محمدبن جریر بن رستم طبری :

ابوجعفرمحمدبن جریربن رستم طبری آملی مکنی به " ابوجعفر" و " ابن فاضل " یکی از علمای بزرگ شیعه در اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم ه . ق به شمار می رود .

یکی از علمای بزرگ شیعه در اواخرقرن سوم و اوایل قرن چهارم ه .ق به شمار می رود .اکثر علمای رجال او را آملی می دانند ولی ابن اسفندیاراو را اهل ساری می داند و می نویسد . محمد بن جریر بن رستم السروی ، فقیه ، متکلم و صاحب حدیث ، وی محقق در مذهب اهل بیت (ع) و مدتها در خدمت علی بن موسی الرضا (ع) بود . در فقه و حدیث و رجال و تفسیر مهارت داشت و در واقع یکی از اساتید مسلم علم رجال محسوب می شد .آداب الحمیده ، الایضاح در امامت ، دلایل الائمه و . . . . از تالیفات او به شمار می رود. متاسفانه تاریخ وفات وی مشخص نیست .

 * سید ظهیرالدین مرعشی :

سید ظهیرالدین مرعشی یکی از سیاستمداران و دانشمندان ایران است که به سال 815 یا 817 و یا 818 ه . ق  در آمل دیده به جهان گشود . چنان که رجال شناس نامی مرحوم حضرت آیت العظمی سید شهاب الدین مرعشی نجفی در یادداشتی تبارنامه مرعشیان را آورده ، شب وی با چند واسطه به امام زین العابدین (ع) می رسد .  سید ظهیرالدین علاوه بر این که از سیاستمداران زمان خود بوده ، یکی از نویسندگان توانای عصر خود نیز به شمار می رفت . او دواثر عمده به نام های تاریخ طبرستان و رویان و مازندران و تاریخ گیلان و دیلمستان دارد که در واقع این دو اثر مکمل یکدیگرند و جزء منابع معتبر مربوط به تاریخ سادات مازندران و گیلان محسوب  می شوند . او در آثار خود از اصطلاحات  و عباراتی سود می جوید که حاکی از بینش شیعی وی است . آثار او به جهت اهمیت و اشتمال بر مطالب تاریخی از همان ابتدا مورد استفاده تاریخ نگاران بوده است . وی در سال 877 ه . ق از جانب کارکیا میرزا علی جانشین کارکیا سلطان محمد به سپهسالاری ولایت گرجیان منصوب گردید و تا آخر عمر در همان رتبه و منصب باقی بوده است . این مورخ برجسته سرانجام به سال 892 ه . ق دیده از جهان فروبست .

 * عمدبن فرخان طبری :

ابوحفص عمربن فرخان طبری مهندس و طراح شهر بغداد ، اختر شناس ، مترجم از پیشگامان دانش ریاضیات ، هیات ، نجوم و معماری و از بزرگترین دانشمندان مازندران در سده دوم هجری قمری به دنیا آمد . وی که به زبان های  پهلوی ، عربی و فارسی کاملا مسلط بود ، یکی از پیشگامان ترجمه در ایران به شمار می رود . ابو حفص طبری بدون شک از بزرگان علم ایران به شمار می آمد و ابو مشعر باغی در مقام و مرتبه علمی ، او را با ابویوسف یعقوب بن اسحاق کندی ، فیلسوف عرب مقایسه می کند . ازجمله آثار به جامانده از وی عبارتند از: الاربعه بطلمیوس ، جوامع الاسرار فی علم النجوم و کتاب مختصر مدخل القیصرانی فی احکام النجوم .

تاریخ وفات این دانشمند نیز به مانند تاریخ ولادت وی با وجود کوشش های بسیار به دست نیامده است .

 * سید حیدر آملی :

سید حیدر آملی از بزرگان عرفای شیعه در قرن هشتم هجری می باشد . تولد وی را به سال 720ه. ق در شهرآمل و وفات وی  را به سال 794ه . ق نقل نموده اند . از آثار مهم ایشان می توان از " تفسیر المحیط الاعظم فی البحر الخضم " و در مقدمات نص النصوص " که در واقع " شرحی شیعی " نام برد .

از جمله خصوصیات شخصیتی علمی و عرفانی و تشیعی سید حیدر آملی اینکه ، مدام در کتابهای خود خصوصا در جوامع الاسرار ، از حریم شیعه امامیه و از حریم عرفان واقعی دفاع می کند و اصولا معتقد است بین مذاهب اسلامی فقط مذهب شیعه اثناعشریه است که بر حق بوده و شیعیان امامیه هستند که اهل سعادت و تشیع و مکتب اهل بیت عصمت و طهارت است که صراط مستقیم می باشد .

از اساتید وی یکی شیخ کامل "محقق نورالدین طهرانی " است و دیگری ابوالمطهرحلی ، فرزند علامه حلی می باشد که سید حیدر را به " زین العابدین ثانی "خطاب می کند .

 * ابوسهل کوهی :

ابوسهل بیژن بن رستم از ریاضی دانان و منجمین نامی ایران در نیمه دوم قرن چهارم و اوایل قرن پنجم ه . ق است .  از دوران اولیه زندگانی او اطلاعات چندان دقیقی دردست نیست . همین قدر مشخص است که اصل وی از جبال طبرستان است و به همین جهت بوده که "ابوسهل کوهی" ملقب گردید . این ریاضی دان عالی قدر معاصر ابوعلی سینا و ابوریحان بیرونی وبه قولی استاد ابوعلی سینا بوده است . وی پس از فراگیری دانش مقدماتی به سبب علاقه و استعدادی که در زمینه های ریاضی و نجوم داشته به تکمیل تحصیلات خویش دراین دورشته  پرداخته و نزد استادان فن تلمذ نمود تا خود به درجه استادی رسید .وی در سال 378ه . ق در شهربغداد در حالیکه ریاست رصد خانه را برعهده داشت ، مامور به رصد کواکب سبعه شد . در زمینه ریاضیات ، عمر خیام نیشابوری ، وی را ریاضیدانی عالی مقام دانسته است . اشنایدر گفته است که پرگار به اصطلاح مخروطی را وصف کرده است . مهمترین آثار ابوسهل کوهی عبارتنداز:"مرکز الدوایر المتماسه علی الخطوط بطریق تحلیل"و کتاب "اخراج الخطین من نقطه علی زاویه معلومه به طریق تحلیل ". این  دانشمند عالی قدر حدود سال 405ه . ق دارفانی را وداع گفت .

 * علی بن ربن طبری :

ابوالحسن علی بن سهل بن ربن طبری معروف به " ابن طبری " پزشک ، ریاضی دان اختر شناس ، مترجم ، ادیب و از دانشمندان برجسته قرن سوم ه . ق در حدود سال 192ه . ق در طبرستان " احتمال قریب به یقین ساری " به دنیا آمد . وی که استادرازی است از پیشگامان تالیف کتاب در زمینه طب نیز می باشد . کتاب "فردوس الحکمه " که از تالیفات این دانشمند می باشد ، نخستین مجموعه بزرگ از نوع خود در اسلام است که در سال 234ه . ق و در 360 فصل نگاشته شد . دکتر ذبیح ا. . . صفا می نویسد : کتاب فردوس الحکمه کتاب جامعی است در طب که با روش منطقی نگارش یافته و این همان روش است که بعدا علی بن عباس مجوسی در کامل الصناعه و ابوعلی سینا در کتاب قانون  به کار برده اند . ابن ربن آثار متعدد دیگری نیز دارد که مهمترین آن به این قرار است " الدین و الدوله فی اثبات النبوه النبی و محمد (ص) در رد دین مسیحیت و حقانیت اسلام ، عرفان الحیاه ، فی الترقی و . . . این دانشمند عالی قدر احتمالا به سال 247ه . ق دیده ازجهان فروبست .

 * مرزبان بن رستم پریمی :

اسپهبد مرزبان بن رستم بن شهریار بن شروین بن رستم  سرخاب بن قارن از نویسندگان معروف ایران در قرن چهارم ه . ق است . وی درمنطقه پریم از توابع دودانگه شهرستان ساری دیده به جهان گشود. ازدوران اولیه زندگانی او اطلاعات دقیقی دردست نیست. عمده شهرت وی به خاطر نگارش کتاب مرزبان نامه است . کتاب مرزبان نامه در اصل به زبان طبری است و این کتاب مشتمل برحکایت و تمثیلات و افسانه های    حکمت آمیزی است که به طرز اسلوب کلیله و دمنه ، از زبان و خوش و پرندگان و دیو و پری تالیف شده و آموزنده گفتار و پندار و کردار نیک است . این کتاب به وسیله دانشمندان بزرگ چند بار به زبانهای دیگر نوشته شده است . کتابی به نام مرزبان نامه و منسوب به مرزبان بن رستم در ادبیات ایران شناخته می شود ، بازسازی  سعدالدین ورامینی است. مرزبان بن رستم کتاب دیگری نیز تالیف کرده که به شعر است و دیوان "نیکی نامه " نامیده می شود .متاسفانه تاریخ وفات وی به دست نیامد .

 

محمد جریر طبری :

 ابوجعفربن جریربن یزید آملی معروف به " امام المورخین " به اعتقاد اکثر مورخین در سال 244ه.ق در آمل متولد شد . وی نخستین مورخ بزرگ و مفسر قرآن در سراسر تاریخ اسلام می باشد . تالیفات متعددی از محمد بن جریر طبری به یادگار مانده که مهمترین آنها تفسیر قرآن که نامش جامع البیان  فی تفسیرالقرآن می باشد که به تفسیر طبری و تفسیر ابن جریر معروف است . ازدیگر تالیفات معروف وی تاریخ طبری است که عمده شهرت طبری نیز از همین کتاب می باشد . محمدبن جریر طبری در سال 310ه . ق از دنیا رفت  .

 



دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: فرهیختگان تاریخی مازندران ،
آخرین ویرایش: پنجشنبه 22 مرداد 1388 11:31 ق.ظ